Wiadomości
Gorący temat:
Inne artykuły:
Leksykon samorządu terytorialnego
Radny (r.)
powrót »
Ustawy o samorządzie gminnym, o samorządzie powiatowym i o samorządzie województwa w sposób jednolity kształtują konstrukcję mandatu radnego. Mandat r. jest to zbiór praw i obowiązków oraz związanej z nimi odpowiedzialności przysługujący r. jako reprezentantowi wspólnoty samorządowej. Mandat r. jest mandatem wolnym, r. nie jest związany instrukcjami (poleceniami) wyborców, nie ma obowiązku składać im sprawozdań ze swojej działalności, a wyborcy nie mają możliwości odwołania go. Jedyną sankcją, jaką mogą zastosować, jest niewybranie w kolejnych wyborach.
  • obowiązki r. - powinien kierować się dobrem wspólnoty samorządowej, którą reprezentuje. Powinien utrzymywać więź z mieszkańcami i ich organizacjami, przyjmować ich postulaty i przekazywać je organom jednostki samorządu terytorialnego do rozpatrzenia. Zobowiązany jest ponadto do brania udziału w pracach rady gminy (powiatu), sejmiku województwa i jej komisji. R. zobowiązany jest składać oświadczenia o stanie majątkowym zawierające w szczególności informacje o zasobach pieniężnych, nieruchomościach, udziałach i akcjach w spółkach prawa handlowego oraz o nabyciu od Skarbu Państwa, innej państwowej osoby prawnej, jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków mieniu, które podlegało zbyciu w drodze przetargu, a także dane o prowadzeniu działalności gospodarczej oraz dotyczące zajmowania stanowisk w spółkach prawa handlowego. Oświadczenie powinno zawierać informacje dotyczące majątku objętego wspólnością majątkową małżeńską.
  • uprawnienia r. - z racji wykonywanej funkcji r. przysługuje ochrona prawna przewidziana dla funkcjonariuszy publicznych. Ochronie podlega również stosunek pracy r. - jego rozwiązanie wymaga uprzedniej zgody rady gminy (powiatu) lub sejmiku województwa, której r. jest członkiem. Mają one obowiązek odmówić zgody, jeżeli podstawą rozwiązania są zdarzenia związane z wykonywaniem mandatu. Ponadto pracodawca ma obowiązek zwolnić r. od pracy zawodowej w celu umożliwienia mu brania udziału w pracach organów jednostki samorządu terytorialnego, w której sprawuje mandat. Za okres zwolnienia z pracy r. nie ma prawa do wynagrodzenia. R. ma prawo do diety, jeśli rada gminy (powiatu) lub sejmik województwa, którego jest członkiem, tak postanowi. Dieta jest to rekompensata za czas pracy lub czas wolny poświęcony na działalność związaną z wykonywaniem mandatu. Rada gminy (powiatu) lub sejmik województwa decydują o wysokości diet. Z tym tylko zastrzeżeniem że dieta r. nie może przekroczyć w ciągu miesiąca łącznie półtorakrotności kwoty bazowej określonej w ustawie budżetowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe na podstawie przepisów ustawy z 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw. Przy czym w przypadku gmin i powiatów jest to maksymalna wysokość diety. Ulega ona zmniejszeniu w jednostkach o mniejszej liczbie mieszkańców.
  • wygaśnięcie mandatu - następuje wskutek: odmowy złożenia ślubowania, utraty prawa wybieralności lub braku tego prawa w dniu wyborów, pisemnego zrzeczenia się mandatu, śmierci, prawomocnego wyroku sądu orzeczonego za przestępstwo popełnione z winy umyślnej oraz naruszenia ustawowego zakazu łączenia mandatu r. z wykonywaniem określonych w odrębnych przepisach funkcji lub działalności. Stwierdza go rada gminy (powiatu) lub sejmik województwa w drodze uchwały, najpóźniej w 3 miesiące od wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu. Jeżeli jednak upoważniony organ nie podejmuje takiej uchwały, wojewoda wzywa go do jej podjęcia w terminie 30 dni. W razie bezskutecznego upływu tego terminu wojewoda, po powiadomieniu ministra właściwego do spraw administracji publicznej, wydaje zarządzenie zastępcze. Wywołuje ono takie skutki, jak uchwała wymienionych powyżej organów.
  • zakazy - mandatu r. nie można łączyć z: mandatem posła lub senatora, wykonywaniem funkcji wojewody lub wicewojewody, członkostwem w organie innej jednostki samorządu terytorialnego.
    Z r. nie może być nawiązywany stosunek pracy w urzędzie gminy (marszałkowskim) oraz starostwie powiatowym, w którym r. uzyskał mandat, z wyjątkiem r. wybranych do zarządu, z którymi stosunek pracy nawiązywany jest na podstawie wyboru. R. nie może również pełnić funkcji kierownika i zastępcy kierownika gminnej (powiatowej lub wojewódzkiej samorządowej) jednostki organizacyjnej. W związku z wymienionymi zakazami osoba wybrana na r. przed przystąpieniem do wykonywania mandatu obowiązana jest złożyć wniosek o urlop bezpłatny w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyników wyborów przez właściwy organ wyborczy. Niezłożenie przez r. wniosku jest równoznaczne ze zrzeczeniem się mandatu.
    R. nie mogą podejmować dodatkowych zajęć ani otrzymywać darowizn mogących podważyć zaufanie wyborców do wykonywania mandatu. Nie mogą również powoływać się na swój mandat w związku z podjętymi dodatkowymi zajęciami bądź działalnością gospodarczą prowadzoną na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami. R. nie mogą prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami z wykorzystaniem mienia komunalnego jednostki samorządu terytorialnego, w której r. uzyskał mandat, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności. R. województwa nie może wchodzić w stosunki cywilnoprawne w sprawach majątkowych z województwem lub wojewódzkimi samorządowymi jednostkami organizacyjnymi, z wyjątkiem stosunków prawnych wynikających z korzystania z powszechnie dostępnych usług na warunkach ogólnych oraz stosunku najmu pomieszczeń do własnych celów mieszkaniowych lub własnej działalności gospodarczej oraz dzierżawy, a także innych prawnych form korzystania z nieruchomości, jeżeli najem, dzierżawa lub użytkowanie są oparte na warunkach ustalonych powszechnie dla danego typu czynności prawnych.
    R. nie mogą być członkami władz zarządzających lub kontrolnych i rewizyjnych ani pełnomocnikami handlowymi spółek prawa handlowego z udziałem gminnych (powiatowych lub wojewódzkich) osób prawnych lub podmiotów gospodarczych, w których uczestniczą takie osoby. Wybór lub powołanie r. do tych władz są z mocy prawa nieważne. R. nie mogą posiadać pakietu większego niż 10% udziałów lub akcji w spółkach prawa handlowego z udziałem gminnych (powiatowych lub wojewódzkich) osób prawnych lub podmiotów gospodarczych, w których uczestniczą takie osoby. Udziały lub akcje przekraczające ten pakiet powinny być zbyte przez r. przed pierwszą sesją rady gminy (powiatu) lub sejmiku województwa, a w razie niezbycia ich nie uczestniczą przez okres sprawowania mandatu i dwóch lat po jego wygaśnięciu w wykonywaniu przysługujących im uprawnień (prawa: głosu, do dywidendy, do podziału majątku, poboru).
    R. nie może brać udziału w głosowaniu w radzie, w zarządzie ani w komisji, jeżeli dotyczy ono jego interesu prawnego. Zarząd jednostki samorządu terytorialnego, w której radny uzyskał mandat lub jego przewodniczący nie może powierzyć mu wykonywania pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej.